ओमप्रकाश यादव, लहान, भादो १८ गते ।
नेपालमे प्राकृतिक विपत्तिके कारण हर साल भारी जनधनके क्षति होइत रहलो बा, लेकिन विपत्ति के बाद पीडित नागरिकके दीर्घकालीन समस्या समाधान करेके विषयमे राज्य गम्भीर आ संवेदनशील नबनल , ओईसन बात जनता समाजवादी पार्टी (जसपा) नेपालके केन्द्रीय सदस्य तथा सिरहा क्षेत्र नं. १ के प्रतिनिधिसभा प्रत्यासी सत्यनारायण यादव बतवले हए।

यादवके कहनाम हए कि राजतन्त्र, राणा शासन, पञ्चायती व्यवस्था, संवैधानिक प्रजातन्त्र से लेके लोकतान्त्रिक गणतन्त्र तक राजनीतिक व्यवस्था बारम्बार बदलल, लेकिन प्राकृतिक विपत्तिसे पीडित जनताके समस्या समाधान करेके सवालमे राज्यके व्यवहारमे अपेक्षित परिवर्तन न आएल हए ।

उनका अनुसार नेपाल पहिले से भूकम्प, बाढी, पहिरो, डुबान आ अन्य प्राकृतिक विपत्तिके निरन्तर सामना करैत आएल हए । लेकिन विपत्ति के बाद तत्काल राहत आ उद्धारमे मात्र सीमित रहेके प्रवृत्तिके कारण पीडित नागरिकके लमहर समय तक आवास, खाद्यान्न, रोजगारी आ पुनःस्थापनाके समस्या झेलेके पड़ रहल हए ।

नेपालमे भेल बड़का भूकम्पके इतिहासके स्मरण करइत यादव बतवले कि वि.सं. १९९० साल माघ २ गते आइल विनाशकारी भूकम्पमे काठमाडौं उपत्यका सहित पूर्वी नेपालमे भारी जनधनके क्षति भेल रहे। उक्त भूकम्पमे करीब ८ हजार ५०० लोगके मृत्यु भेल रहे आ ११ तले धरहरा समेत ढहल रहे। बादमे तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री जुद्धशमशेर धरहराके पुनर्निर्माण कराके ९ तले स्वरूपमे बनवले रहलन , उनकर कहनाम रहल हए ।

ओईसही वि.सं. २०३७ सालमे बझाङके केन्द्रबिन्दु बनल भूकम्पमे करीब एक सय लोगके मृत्यु भेल रहे। वि.सं. २०४५ साल भदौ ५ गते उदयपुर केन्द्रबिन्दु बनल भूकम्पमे पूर्वी नेपालके विभिन्न क्षेत्रमे भारी क्षति भेल आ ७ सयसे बेसी लोगके ज्यान गेल यादव बतवले हए।
वि.सं. २०७२ सालके विनाशकारी भूकम्पमे देशभर भारी जनधनके क्षति भेल आ हजारौं परिवार विस्थापित भेलन। ओईसही वि.सं. २०८० सालमे जाजरकोट केन्द्रबिन्दु बनल भूकम्पमे से बड़का मानवीय आ भौतिक क्षति भेल यादवके कहनाम हए । उनका अनुसार अइसन विपत्तिके पीडितमे से कतिपय नागरिक आजुओ स्थायी आवास आ पुनःस्थापनाके समस्या झेल रहल बाड़न।

यादव बतवले कि नेपालमे भूकम्पके साथे बाढी, पहिरो आ डुबानके जोखिम सेहो बहुत गम्भीर हए। हिमालसे लेके पहाड आ तराई तक विविध भौगोलिक बनावट रहल नेपाल जलवायु परिवर्तनके कारण आउर जोखिममे पड़त जा रहल हए ।
उनका अनुसार पछिला दशकमे भइल विभिन्न बाढी आ पहिरोके घटनामे बड़का संख्या मे नागरिकके ज्यान गेल रहे । वि.सं. २०४६ सालके बाढीमे करीब ७ सय, २०५० सालके बाढी–पहिरोमे करीब १ हजार ३ सय तथा २०५९ सालके बाढी–पहिरोमे ४ सय ६१ लोगके मृत्यु भेल तथ्य प्रस्तुत करइत यादव प्राकृतिक विपत्तिके जोखिम कम करे खातिर राज्यके दीर्घकालीन योजना बनावेके आवश्यकता औंल्यवले हए।
वि.सं. २०६५ सालमे सप्तकोसी नदीके बाँध टुटला पर भइल भारी क्षति, वि.सं. २०७४ सालके बाढीसे देशभर भइल जनधनके क्षति तथा वि.सं. २०७५ सालमे बारामे आइल विनाशकारी हावाहुरीसे भइल मानवीय क्षतिके सेहो यादव स्मरण कएले हए। ओही तरह वि.सं. २०८१ सालमे बाढी–पहिरोके कारण बड़का संख्या मे नागरिकके ज्यान गेल आ हजारौं परिवार प्रभावित भेल बतवले हए।
![]()
प्राकृतिक विपत्तिके इतिहास लमहर रहलो पर विपत्ति आवेके कारण, जोखिम न्यूनीकरण आ दीर्घकालीन समाधानके विषयमे राज्य पर्याप्त तयारी न होसकल, यादवके आरोप रहल हए ।
“व्यवस्था बदलल, सरकार बदलल, लेकिन विपत्तिसे पीडित नागरिकके समस्या समाधान करेके राज्यके शैलीमे अपेक्षित परिवर्तन नआएल,” यादव के कहनाम , “विपत्ति आ गेला के बाद उद्धार आ राहत बाँटेके मात्र नहोके, विपत्ति आवेसे पहिले जोखिम कम करेके पूर्वतयारी आ दीर्घकालीन योजना जरूरी रहल हए ।”
उनकर कहनाम बा कि प्राकृतिक विपत्तिके पूरा रूपसे रोकल सम्भव नहोखेके, लेकिन जोखिम न्यूनीकरण, पूर्वसूचना प्रणाली, सुरक्षित बस्ती विकास, नदी नियन्त्रण, भू–उपयोग नीति, वातावरण संरक्षण आ प्रभावकारी उद्धार प्रणालीके माध्यमसे मानवीय क्षति मे हद तक कम करे सके के बतएले हए ।

हिमालय क्षेत्रमा तापक्रम बढ़ल आ जलवायु परिवर्तनके कारण हिमतालके आकार बढ़ल गेलासे भविष्यमे हिमताल विस्फोटजन्य बाढी (GLOF) के जोखिम बढ़ सकेके । एही कारण सरकारके समयमे सचेत होखेके यादव आग्रह कएले हए।
नेपालतर्फ पानी ढलके वाला क्षेत्रमे रहल हिमतालके नियमित अनुगमन, जोखिम मूल्यांकन आ पूर्वसूचना प्रणालीके प्रभावकारी बनावेके उनकर माग रहल हए । जोखिमयुक्त हिमताल आ नदी प्रणालीके वैज्ञानिक अध्ययन कएगो जोखिममे रहल बस्तीके सुरक्षित स्थानमे स्थानान्तरण करे तथा आवश्यक पूर्वाधार निर्माण करेके नीति राज्यके लेवेके चाहीं, यादव बतवले हए।

यादव प्राकृतिक विपत्तिके खाली राहत वितरणके विषयके रूपमे नहोखेके चाहीं, बल्कि एकरा राष्ट्रिय सुरक्षा, विकास आ नागरिकके जीवनसे जुड़ल गम्भीर विषयके रूपमे लेवेके चाहीं, अइसन धारणा व्यक्त कएले हए।
उनका अनुसार हर नागरिकके जीवन आ सम्पत्तिके सुरक्षा करे राज्यके आधारभूत जिम्मेवारी रहल हए । विपदाके समय नागरिकके असहाय छोड़के बजाय विपत्ति आवेसे पहिले जोखिम पहिचान कए नागरिकके सुरक्षित बनावेके दिशा मे सरकार केन्द्रित होखेके चाहीं।

“जनताके जिउधनके सुरक्षा करेके जिम्मेवारी राज्य आ सरकारके बा। अबहियो अगर विगतके कमजोरी दोहरावल गेल त प्राकृतिक विपत्तिके क्षति आउर भयावह हो सकेले,” यादव कहनाम ।
जसपा नेपालके केन्द्रीय सदस्य तथा सिरहा क्षेत्र नं. १ के प्रतिनिधिसभा प्रत्यासी यादव आगामी दिनमे विपद् व्यवस्थापनके राजनीतिक प्राथमिकताके विषय बनाके पूर्वतयारी, उद्धार, राहत, पुनःस्थापना आ पुनर्निर्माणके एकीकृत नीतिअन्तर्गत आगू बढ़ावेके आवश्यकता औंल्यवले हए।

